هدف این مقاله بررسی نشانه‌های حضور بوطیقای غربی در شعرشناسی فتحعلی آخوندزاده و میرزا آقاخان کرمانی است. نوشته‌های تئوریک این دو دربارۀ چیستی شعر، ادبیات و نقد ادبی، اگرچه بیرون از ایران و در دو کانون ادبی قفقاز و استانبول نوشته شده‌اند، در شکل‌گیری نظریۀ ادبی ایران معاصر نقش انکارناپذیر داشته‌اند. آشنایی آخوندزاده با تئاتر، بویژه تئاتر مدرن غربی، بر شعرشناسی و ادبیات‌شناسی او اثر گذاشته، تا جایی‌که مثلا در مقالۀ «کریتکا»، مرز نقد و نمایش از میان برداشته شده است؛ از یک‌سو به نمایش، درست همانند کریتکا یا نقد نگریسته شده و از سوی دیگر کارکرد یا هدف کریتکا و نمایش، تهذیب اخلاق دانسته شده است. در شعرشناسی میرزا آقاخان کرمانی، هم نشانه‌های بوطیقای کلاسیک بومی دیده می‌شود و هم نشانه‌های بوطیقای غربی؛ زبان، بیان و گفتمان او چندوجهی و چندچهره است. مثلا در بخشی از سلسله مقالات «فن گفتن و نوشتن»، لفظ غریب «دیسکور» را به کار می‌برد و در توضیح، به ویژگی‌هایی اشاره می‌کند که رتوریک بومی کهن، آن را ذیل «أخذبالوجوه» می‌آورد. درمجموع، برجسته‌ترین ویژگی‌های شعرشناسی آخوندزاده و میرزا آقاخان، عبارت است از؛ 1-نگاه کارکردگرایانه به ادبیات، 2-گرایش به رئالیسم ادبی، بویژه ادبیات رئالیستی اروپایی، 3-پرداختن به نقد عملی آثار ادبی بویژه آثار ادبی روز، 4-نگریستن به ادبیات ایران از منظر بوطیقای غربی و 5-شعرشناسی تطبیقی متناسب با حال و هوای مشروطۀ ایرانی؛ نگاه آخوندزاده و میرزا آقاخان به ادبیات و جهان بیرون، از یک وجه برجسته در گفتمان مشروطۀ ایرانی برخاسته که به‌ذات مهم است؛ میل به شناخت دیگری و میل به «أخذ» از دیگری.