دانشگاه تهران پژوهش ادبیات معاصر جهان 2588-4131 مقالات آماده انتشار 2026 06 27 From Space to Culture: The Sociopoetics of Naser al-Din Shah Qajar’s Court in Jean-Baptiste Feuvrier’s “Three Years at Iran’s Court” از فضا تا فرهنگ : نقد بوطیقاجتماعی دربار ناصرالدین‌شاه در سفرنامۀ سه سال در دربار ایران اثر ژان باتیست فووریه 107626 10.22059/jor.2024.376324.2530 FA محمدرضا فارسیان گروه زبان فرانسه، دانشگاه فردوسی مشهدـ ایران فاطمه قاسمی آریان گروه زبان فرانسه، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران، گروه ادبیات فرانسه و تطبیقی، دانشگاه سوربن نوول-پاریس 3، فرانسه 0000-0001-7128-9516 Journal Article 2024 05 10 Itineraries form an important literary genre in getting familiar with the society of “other”. An effective factor in the creation of itinerary narratives is the “space” that undergoes sociocultural changes at various times. As space is a topic that includes humans and their surrounding environments, thinking about and in it leads to social representations. Out of the 19th-century French explorers, Jean-Baptiste Feuvrier began his career in Iran’s court as the official physical of the Shah close to the end of Naser al-Din Shah Qajar’s reign. Feuvrier specifically tried to illustrate various aspects of the court and compiled his experiences in an itinerary titled “Three Years at Iran’s Court” (1899). As the court played a significant in the itinerary as its social space, a question that arises is how the social representations of the court acted as dynamic elements in the literary creation of the itinerary and brought about an understanding of the “other’s” society. Thus, Feuvrier’s narrative was investigated using Alain Montandon’s Sociopoetics in two main axes: “introvert architecture, a stage for the confrontation of tradition and modernity” and “the court and visit: gender-based atmospheres and the recognition of the “other”. The findings of the study showed that the social representations of the court’s atmosphere illustrated the veiled culture of Iran, which resulted in the literary creation of the narrative using the figures of speech like repetition, simile, and particularly description. ادبیات سفرنامه‌ای ژانری مهم در زمینۀ شناخت جامعۀ «دیگری» محسوب می‌شود. یکی از عوامل مؤثر در خلق روایت سفرنامه، «فضا» است که در زمان‌های گوناگون متحمل تغییراتی فرهنگی-اجتماعی می‌شود. فضا موضوعی است که انسان و محیط پیرامونش را شامل می‌شود و بنابراین، تفکر در آن و راجع به آن، به ایجاد بازنمودهای اجتماعی می‌انجامد. از میان سیاحان فرانسوی قرن نوزدهم، ژان باتیست فووریه ، در سال‌های پایانی عصر ناصری، به عنوان طبیب رسمی شاه در دربار ایران مشغول به خدمت شد. فووریه به طور ویژه به بازنمایی ابعاد گوناگون دربار ایران پرداخت و حاصل تجربیات خود را در سفرنامه‌ای تحت عنوان سه سال در دربار ایران (1899) به رشتۀ تحریر در‌آورد. با توجه به نقش مهم دربار به مثابۀ فضای اجتماعی در نگارش سفرنامه، این پرسش مطرح می‌شود که چگونه بازنمودهای اجتماعی دربار به عنوان عناصری پویا در آفرینش ادبی سفرنامه عمل می‌کنند و سبب دستیابی به شناختی از جامعۀ «دیگری» می‌شوند؟ از این‌رو، با تکیه بر نقد بوطیقاجتماعی اَلَن مونتاندون روایت فووریه در دو محور «معماری درو‌گرا، صحنه تقابل سنت و مدرنیته» و «دربار و دیدار: فضای جنسیتی و شناخت «دیگری»» مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از تحقیق نشان می‌دهند که بازنمودهای اجتماعی از فضای دربار، فرهنگ پوششی ایران را نمایان می‌سازند که درقالب آرایه‌های ادبی نظیر تکرار، تشبیه و به ویژه توصیف که از ویژگی‌های اساسی ژانر سفرنامه محسوب می‌شود، سبب آفرینش ادبی روایت گردیده‌اند.